Yabancı personel istihdamı — işverenin bilmesi gerekenler

Yurt dışından gelecek personelde süreç iki ayaklıdır. Aday, bulunduğu ülkedeki Türkiye temsilciliğine çalışma vizesi başvurusu yapar ve bir referans numarası alır. İşveren bu numarayla, on iş günü içinde e-Devlet üzerinden Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na başvuruyu açar. Türkiye’de en az altı ay geçerli ikamet izni bulunan bir yabancı için ise başvuru doğrudan işveren tarafından yurt içinden yapılır. Her iki hâlde de başvuru sahibi işverendir; işçinin tek başına alabileceği bir izin türü değildir.

Evet. Çalışma İzni Değerlendirme Kriterleri uyarınca, izin talep edilen her bir yabancı için işyerinde en az beş Türk vatandaşının istihdam ediliyor olması aranır. Kural şirketin tamamına değil, personelin çalışacağı SGK işyeri siciline bakar; aynı firmanın iki şantiyesi ayrı ayrı değerlendirilir. İnşaat sektörüne tanınmış genel bir muafiyet yoktur. Aynı işyerinde birden fazla yabancı için başvuruluyorsa, ilk yabancı için beş, ikinci için on Türk vatandaşı şartı biçiminde kümülatif işler.

Üç yol vardır. Birincisi ciro muafiyeti: son yıl net satış hasılatı 50.000.000 TL ve üzerinde olan işyerlerinde ilk beş yabancı için istihdam şartı aranmaz. İkincisi ikamet muafiyeti: son üç yıl içinde Türkiye’de en az bir yıl yasal ikameti bulunan adaylarda şart uygulanmaz; bu yolla en çok üç kişi için başvurulabilir. Üçüncüsü doğru işyeri sicilini seçmektir — kadrosu geniş bir şantiyenin sicili üzerinden başvurmak, personelin fiilen orada çalışması ve bildirimlerin o sicilden verilmesi kaydıyla mümkündür. Ayrıca uzun süreli yasal ikamete dayalı muafiyetler mevzuatta genişletilmiştir; her dosyada güncel metne bakıyoruz.

Resmî kalemler kişi başına şöyledir: bir yıllık çalışma izni harcı 12.574,90 TL ve değerli kâğıt (kart) bedeli 964,00 TL — toplam 13.538,90 TL. Bunlara çalışma vizesi ve konsolosluk masrafı, geliş uçak bileti, yeminli tercüme ve noter tasdiki eklenir. Harç, başvuru olumlu sonuçlandıktan sonra yatırılır ve iade edilmez; bu yüzden uygunluğu başvurudan önce ölçmek doğrudan para tasarrufudur. Danışmanlık bedeli bu resmî kalemlerin dışındadır ve ayrıca faturalandırılır.

6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu’nun 23. maddesi uyarınca, çalışma izni olmayan yabancı çalıştıran işverene her bir yabancı için idari para cezası uygulanır ve tekrarı hâlinde ceza katlanır. Ayrıca yabancının ve varsa eşi ile çocuklarının ülkesine dönüş masrafları işverene yüklenir. Cezanın muhatabı aracı değil, işverendir — bu yüzden “biz hallederiz, siz sormayın” diyen bir aracıyla çalışmak, riski işverenin üzerinde bırakır. Ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir.

Hayır. 4904 sayılı Kanun uyarınca iş arayanlardan hiçbir ad altında menfaat temin edilemez; masraf, kayıt ücreti, komisyon gibi adlar bu yasağı ortadan kaldırmaz. Kural yalnızca aracıyı değil, bu yola göz yuman işvereni de ilgilendirir: kaynak ülkede adaydan para toplayan bir yapıyla çalışmak, dosyanın tamamını tartışmalı hâle getirir. Bizim tarafımızda işçiden alınan tek kuruş yoktur; bunu hem sözleşmeye hem işçiye verilen bilgilendirme metnine yazıyoruz.

Çalışma izni ülkeye giriş tarihinden itibaren en geç otuz gün içinde ve her hâlükârda çalışmaya başlamadan önce SGK işe giriş bildirgesiyle kayda alınır; ayrıca Bakanlığa işe başlama bildirimi yapılır. Yabancı, Türkiye’ye girişinden itibaren yirmi iş günü içinde İl Göç İdaresi’ne adres kaydı yaptırır. Sözleşmenin sona ermesi, işten ayrılma veya işyeri değişikliği hâllerinde bildirim yükümlülüğü on beş gün içindedir. Bu bildirimlerin gecikmesi, iznin geçerliliğini ve bir sonraki başvuruyu doğrudan etkiler.

Ret kararına karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde Bakanlığa itiraz edilebilir; itirazın reddi hâlinde idari yargı yolu açıktır. Uygulamada retlerin büyük bölümü esasa değil eksikliğe dayanır: istihdam kriterinin sağlanmaması, mali yeterlilik belgelerinin yetersizliği, meslek ile diploma arasındaki uyumsuzluk, usulüne uygun onaylanmamış belge. Bu dört başlık dosya açılmadan kontrol edildiğinde ret oranı belirgin biçimde düşer — uygunluk aracımız tam olarak bunun için var.